Τι είναι οι ηθικές επενδύσεις και τι δεν μπορούν να υποσχεθούν
Η ηθική επένδυση κατευθύνει κεφάλαια σε μετοχές, ομόλογα ή δάνεια που πληρούν κοινωνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, αντί να κοιτάζει αποκλειστικά την απόδοση. Στην πράξη συνδυάζει τρεις μεθόδους: αποκλεισμό κλάδων όπως τα όπλα, ο καπνός και τα τυχερά παιχνίδια, επιλογή των καλύτερων εταιρειών κάθε κλάδου με βάση βαθμολογίες ESG, και ενεργή άσκηση του δικαιώματος ψήφου στις γενικές συνελεύσεις για να πιεστούν οι διοικήσεις.
Καμία από αυτές τις μεθόδους δεν εγγυάται κέρδος ούτε προστατεύει από πτώση των αγορών. Ένα αμοιβαίο κεφάλαιο με περιβαλλοντικό προσανατολισμό μπορεί να χάσει αξία όσο και ένα συμβατικό, ενώ η εστίαση σε λίγους κλάδους, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αυξάνει μερικές φορές τις διακυμάνσεις. Το ηθικό κριτήριο δείχνει πού πηγαίνουν τα χρήματα, όχι πόσο ασφαλή είναι, και αυτή η διάκριση πρέπει να μένει καθαρή σε κάθε συζήτηση με σύμβουλο.
Αποκλεισμός, βαθμολογία ESG ή ενεργός μέτοχος;
Πριν επιλέξετε προϊόν, αποφασίστε ποια προσέγγιση σας εκφράζει. Αν θέλετε απλώς να μη χρηματοδοτείτε συγκεκριμένες δραστηριότητες, αρκεί ένα κεφάλαιο με σαφή και δημοσιευμένη λίστα αποκλεισμών. Αν σας ενδιαφέρει να αλλάξουν οι εταιρείες συμπεριφορά, αναζητήστε διαχειριστές που δημοσιεύουν πώς ψήφισαν και ποιες παρεμβάσεις έκαναν. Αυτή η διαφάνεια είναι συχνά πιο αξιόπιστη ένδειξη σοβαρότητας από οποιαδήποτε διαφημιστική καμπάνια.
Άρθρα 8 και 9 SFDR: πώς ελέγχετε τις υπεύθυνες επενδύσεις στα έγγραφα
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει εθνική πιστοποίηση για ηθικά χρηματοοικονομικά προϊόντα, όπως συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το βασικό εργαλείο είναι ο ευρωπαϊκός κανονισμός SFDR για τις γνωστοποιήσεις αειφορίας. Ένα κεφάλαιο του άρθρου 8 προωθεί περιβαλλοντικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά, ενώ ένα κεφάλαιο του άρθρου 9 έχει ως στόχο την αειφόρο επένδυση. Την κατάταξη τη δηλώνει ο ίδιος ο διαχειριστής, δεν τη χορηγεί ανεξάρτητος φορέας.
Γι' αυτό αξίζει να ανοίξετε το παράρτημα αειφορίας που συνοδεύει το ενημερωτικό δελτίο κάθε τέτοιου κεφαλαίου. Εκεί αναφέρεται το ελάχιστο ποσοστό των θέσεων που χαρακτηρίζονται αειφόρες, ο βαθμός ευθυγράμμισης με την ευρωπαϊκή ταξινομία και οι δείκτες που παρακολουθούνται. Ένα κεφάλαιο του άρθρου 8 με πολύ μικρό ποσοστό αειφόρων θέσεων διαφέρει ελάχιστα από ένα συμβατικό, όσο πράσινο κι αν ακούγεται το όνομά του.
Η πράσινη ονομασία δεν αποδεικνύει τίποτα
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για τη χρήση όρων όπως ESG ή βιώσιμο στα ονόματα των κεφαλαίων, ακριβώς για να περιοριστεί η παραπλανητική προβολή. Η τελική επαλήθευση όμως μένει και σε εσάς: συγκρίνετε τις δέκα μεγαλύτερες θέσεις του χαρτοφυλακίου με όσα υπόσχεται το διαφημιστικό φυλλάδιο και ρωτήστε τον σύμβουλο για κάθε ασυμφωνία πριν υπογράψετε οτιδήποτε.
Συνεταιριστικές τράπεζες: ηθική αποταμίευση με τοπικό αποτύπωμα
Όποιος θέλει τα χρήματά του να στηρίζουν την τοπική οικονομία μπορεί να εξετάσει τις συνεταιριστικές τράπεζες που λειτουργούν ακόμη σε ορισμένες περιοχές, όπως στα Χανιά και στην Καρδίτσα. Οι καταθέσεις τους χρηματοδοτούν κυρίως αγρότες, μικρές επιχειρήσεις και νοικοκυριά της περιοχής, και τα μέλη αποκτούν συνεταιριστική μερίδα με δικαίωμα ψήφου στη γενική συνέλευση. Ρωτήστε ευθέως πού δανείζει η τράπεζα τα κεφάλαια που συγκεντρώνει.
Η κατάθεση σε συνεταιριστική τράπεζα καλύπτεται από το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων όπως σε κάθε αδειοδοτημένο πιστωτικό ίδρυμα, έως 100.000 ευρώ ανά καταθέτη και ανά τράπεζα. Η συνεταιριστική μερίδα όμως είναι συμμετοχή στο κεφάλαιο, όχι κατάθεση: δεν καλύπτεται από την εγγύηση, μπορεί να χάσει αξία και η επιστροφή της ακολουθεί τους όρους του καταστατικού. Διαβάστε τους προσεκτικά πριν δεσμευτείτε.
Προθεσμιακή κατάθεση ή συνεταιριστική μερίδα;
Για χρήματα που ίσως χρειαστείτε μέσα στον επόμενο χρόνο, η προθεσμιακή κατάθεση σε τοπική τράπεζα είναι η πιο συνετή μορφή ηθικής αποταμίευσης, γιατί διατηρεί το κεφάλαιο και επιστρέφει τα χρήματα σε γνωστή ημερομηνία. Η μερίδα ταιριάζει σε όποιον θέλει μακροχρόνια συμμετοχή στη ζωή του ιδρύματος και αντέχει να μην έχει πρόσβαση στο ποσό για χρόνια. Μην μπερδεύετε τους δύο ρόλους.
Αμοιβαία κεφάλαια ESG, δείκτης ATHEX ESG και διαπραγματεύσιμα κεφάλαια
Η πιο συνηθισμένη πρόσβαση του μικρού αποταμιευτή σε υπεύθυνες επενδύσεις περνά από αμοιβαία κεφάλαια που διανέμουν οι τράπεζες και οι ελληνικές εταιρείες διαχείρισης, καθώς και από διαπραγματεύσιμα κεφάλαια ευρωπαϊκών εκδοτών που αγοράζονται μέσω χρηματιστηριακής εταιρείας. Πριν από κάθε αγορά, ο πάροχος οφείλει σύμφωνα με την οδηγία MiFID να σας ρωτήσει για τις προτιμήσεις σας ως προς την αειφορία, οπότε δώστε συγκεκριμένες απαντήσεις.
Στο Χρηματιστήριο Αθηνών υπολογίζεται ο δείκτης ATHEX ESG, που περιλαμβάνει εισηγμένες εταιρείες με κριτήριο τη δημοσιοποίηση στοιχείων για περιβάλλον, κοινωνία και εταιρική διακυβέρνηση. Ο δείκτης βοηθά να δείτε ποιες επιχειρήσεις λογοδοτούν πιο συστηματικά, όμως η ένταξη σε αυτόν δεν σημαίνει ότι μια εταιρεία είναι ηθική με κάθε έννοια. Πρόκειται για μέτρο διαφάνειας και όχι για πιστοποιητικό συμπεριφοράς.
Ερωτήσεις που πρέπει να κάνετε στον σύμβουλο
Ζητήστε το Έγγραφο Βασικών Πληροφοριών, τη συνολική ετήσια επιβάρυνση σε ευρώ για το ποσό που σκέφτεστε, την πολιτική αποκλεισμών και την έκθεση ψήφου του διαχειριστή. Αν ο υπάλληλος δεν μπορεί να απαντήσει ή σας πιέζει να υπογράψετε την ίδια μέρα, πάρτε τα έγγραφα στο σπίτι και αποφασίστε με την ησυχία σας. Μια σοβαρή πρόταση μπορεί να περιμένει λίγες ημέρες.
Χρεώσεις, ρευστότητα και κίνδυνος απώλειας στις ηθικές επενδύσεις
Οι χρεώσεις μειώνουν σιωπηλά την απόδοση. Σε ένα αμοιβαίο κεφάλαιο μπορεί να υπάρχουν προμήθεια διάθεσης κατά την αγορά, ετήσια αμοιβή διαχείρισης, προμήθεια εξαγοράς και αμοιβή απόδοσης. Ένα διαπραγματεύσιμο κεφάλαιο έχει συνήθως χαμηλότερο ετήσιο κόστος, αλλά προστίθενται προμήθειες συναλλαγών και θεματοφυλακής. Συγκρίνετε πάντα το συνολικό κόστος σε ευρώ για το ποσό σας, όχι μόνο το όνομα και την εικόνα του προϊόντος.
Ο κίνδυνος απώλειας είναι πραγματικός. Τα μετοχικά κεφάλαια μπορεί να χάσουν σημαντικό μέρος της αξίας τους σε μια κρίση και να χρειαστούν χρόνια για να ανακάμψουν. Γι' αυτό τα χρήματα που προορίζονται για ενοίκιο, δόσεις ή λογαριασμούς ρεύματος δεν ανήκουν σε μετοχές, ακόμη κι αν πρόκειται για υπεύθυνες επενδύσεις. Σε διαφορά με πάροχο επενδυτικών υπηρεσιών, ο Ελληνικός Χρηματοοικονομικός Μεσολαβητής εξετάζει δωρεάν καταγγελίες, εφόσον η υπόθεση εμπίπτει στην αρμοδιότητά του.
Προσοχή στις υποσχέσεις πράσινης υπεραπόδοσης
Προσφορές που συνδυάζουν περιβαλλοντικό σκοπό με εγγυημένα υψηλά κέρδη, για παράδειγμα μερίδια σε φωτοβολταϊκά πάρκα, ψηφιακά νομίσματα με δήθεν θετικό αποτύπωμα ή δάνεια μέσω άγνωστων πλατφορμών, χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Ελέγξτε στα μητρώα της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς ή της Τράπεζας της Ελλάδος αν η εταιρεία διαθέτει άδεια. Χωρίς άδεια, μη μεταφέρετε ούτε ένα ευρώ, όσο πειστική κι αν ακούγεται η πρόταση.
Χρέη, Τειρεσίας και αποθεματικό: πότε έχουν θέση οι ηθικές επενδύσεις
Η σειρά προτεραιότητας είναι απλή. Πρώτα εξοφλούνται ή ρυθμίζονται οι οφειλές με υψηλό επιτόκιο, όπως οι πιστωτικές κάρτες και τα καταναλωτικά δάνεια, καθώς και οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την εφορία και τον e-ΕΦΚΑ. Όσο πληρώνετε τόκους υπερημερίας, κάθε ευρώ που πηγαίνει σε αμοιβαίο κεφάλαιο σας κοστίζει περισσότερο από όσο πιθανότατα θα αποδώσει. Η εξόφληση ενός ακριβού χρέους είναι ήδη μια βέβαιη απόδοση.
Μόλις οι δόσεις τεθούν υπό έλεγχο, δημιουργήστε αποθεματικό έκτακτης ανάγκης σε λογαριασμό ταμιευτηρίου, ώστε μια βλάβη στο αυτοκίνητο ή μια απώλεια εισοδήματος να μη σας οδηγήσει ξανά σε δανεισμό. Αν έχετε εγγραφή στον Τειρεσία ή εκκρεμή ρύθμιση μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, η σταθερότητα του οικογενειακού προϋπολογισμού προηγείται κάθε επένδυσης. Οι ηθικές επενδύσεις έρχονται μετά και ποτέ με δανεικά χρήματα.
Μικρά ποσά με σταθερό μηνιαίο πρόγραμμα
Όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, ξεκινήστε με ένα μικρό μηνιαίο ποσό που δεν θα σας λείψει, αντί για εφάπαξ κεφάλαιο. Το πρόγραμμα τακτικών αγορών μοιράζει τον κίνδυνο εισόδου σε διαφορετικές τιμές και σας επιτρέπει να σταματήσετε αν αλλάξει η οικονομική σας κατάσταση. Ελέγξτε μόνο ότι οι προμήθειες ανά αγορά δεν είναι δυσανάλογα μεγάλες για μικρές καταβολές, γιατί τότε τρώνε την απόδοση.
